عبد الحسين شهيدى صالحى
151
تفسير و تفاسير شيعه ( فارسى )
تفسيرهاى ديگرى از ابن الكيّال نقل كردهاند كه عبارتند از : 1 ) متشابه القرآن ، كه به زبان عربى و در يك جلد به شيوهء روائى و كلامى بوده ؛ 2 ) مختصر التبيان فى تفسير القرآن ، يا تفسير ابن الكيّال ؛ 3 ) اللحن الخفى و اللحن الجلى ، كه در قراءآت و الحان و مخارج حروف مىباشد كه ابن الكيال در اين مورد تخصص كاملى داشته است . منابع : امل الآمل ، 2 / 311 ؛ تذكرة الحفاظ ، 4 / 1348 ؛ الثقات العيون فى سادس القرون ، 286 ؛ الذريعة ، 4 / 245 ؛ رياض العلماء ، 5 / 196 ؛ شذرات الذهب ، 4 / 333 ؛ العبر ، 3 / 120 ؛ معجم المؤلفين ، 11 / 307 . مختصر التبيان [ - تفسير المنتخب من تفسير القرآن و النكت المستخرجه من كتاب التبيان ] ، اثر شيخ ابو عبد الله فخر الدين محمد ( 543 - 598 ق ) فرزند منصور بن احمد عجلى حلى معروف به ابن ادريس از علماى شيعه و طرق اجازات اماميه . ( دايرة المعارف تشيع ، 1 / 301 ) تفسير ابن ادريس در واقع تلخيصى از تفسير التبيان شيخ طوسى ( م 460 ق ) جد مادرى او مىباشد . ابن ادريس هنگامى كه به تفسير التبيان برخورد كرد به عظمت كار شيخ طوسى واقف گرديد و اين اثر مورد اعجاب و تقدير او قرار گرفت و مبادرت به تلخيص آن نمود . فراغت از تأليف اين تفسير در 582 ق مىباشد . ابن ادريس تعليقاتى هم بر تفسير التبيان دارد كه غير از اين تفسير است . ابن ادريس نكات و طرايفى را از تفسير التبيان شيخ طوسى انتخاب و استخراج و جمع نموده است بدون اينكه تغييرى در الفاظ و تصرف در عبارات آنها بدهد . نسخههاى متعدد خطى از اين تفسير موجود است از جمله در كتابخانهء آستان قدس رضوى ( بهشمارهء 8586 ) مورخ 640 ق يعنى 43 سال پس از تأليف و در كتابخانهء شيخ محمد صالح برغانى مورخ 650 ق در كربلا و دو نسخه در كتابخانهء مرعشى قم ( شمارهء